Yan İş Gelirinden Kaç Lira Vergi Kesiliyor
Basit Faiz - okuma önerisi
Yan iş yapan çoğu kişi aynı soruyu sorar: "Bu paradan ne kadarı bana kalır?" Cevap tek bir orana bağlı değil. Kesinti miktarını belirleyen şey, gelirin hangi türde sayıldığıdır. Aynı 50.000 lira, kimi durumda hiç vergilenmez, kimi durumda beyan edilip dilimli tarifeye girer.
Önce Sorunu Doğru Tanımlayın
Yan iş vergi hesabı üç soruyla başlar:
- İşin niteliği ne? Bir işverene bağlı mısınız, yoksa kendi adınıza hizmet mi satıyorsunuz?
- Süreklilik var mı? Yılda bir kez yapılan tek bir iş ile her ay tekrarlayan iş farklı kurallara tabidir.
- Kesinti (stopaj) yapıldı mı? Ödemeyi yapan taraf şirket ise genelde kaynakta vergi keser; bireysel müşteri ise kesmez.
Bu üç cevap, aşağıdaki kategorilerden birine götürür.
Gelir Türlerine Göre Karşılaştırma
| Durum | Gelir türü | Vergi nasıl işler | Beyanname |
|---|---|---|---|
| Kısmi zamanlı, SGK'lı çalışma | Ücret | İşveren bordroda gelir vergisi ve damga vergisi keser | Tek işveren varsa genelde gerekmez; ikinci işverenden alınan ücret yıllık sınırı aşarsa gerekir |
| Süreklilik taşıyan freelance hizmet (tasarım, yazılım, çeviri, danışmanlık) | Serbest meslek kazancı | Vergi kaydı açılır, serbest meslek makbuzu düzenlenir, kurumsal müşteri stopaj keser, KDV hesaplanır | Her yıl mart ayında zorunlu |
| Mal alıp satmak, üretip satmak, e-ticaret | Ticari kazanç | Şahıs firması kurulur, fatura ve KDV düzeni işler, geçici vergi doğar | Her yıl mart ayında zorunlu |
| Tek seferlik, tekrarı olmayan iş | Arızi kazanç | Her yıl belirlenen istisna tutarına kadar vergi çıkmaz, aşan kısım beyan edilir | İstisna aşılırsa gerekir |
| Kendi eserinizi (kitap, makale, yazılım, beste) telif olarak devretme | Telif kazancı | Kanundaki koşullar sağlanırsa muafiyet kapsamında; ödeyen taraf stopaj yapar | Koşullar sağlanıyorsa genelde gerekmez |
| Sosyal medya içerik üretimi, mobil uygulama gelirleri | Özel istisna kapsamı | Şartlar sağlanırsa özel banka hesabı üzerinden yapılan tahsilatlarda banka stopaj keser, işlem burada kapanır | Sınır aşılırsa veya şartlar bozulursa gerekir |
Rakamın Nasıl Oluştuğunu Görün
Serbest meslek kazancında mantık şudur:
- Brüt gelir yazılır.
- İndirilebilir giderler düşülür: iş için kullanılan yazılım abonelikleri, ekipman amortismanı, iş yeri kirası, mesleki eğitim, iş telefonu ve internet payı, ulaşım.
- Kalan tutar net kazançtır. Gelir vergisi tarifesi bu tutara uygulanır. Tarife dilimlidir; en alt dilim %15'ten başlar, üst dilimlerde %40'a kadar çıkar.
- Yıl içinde kurumsal müşterilerin kestiği stopaj, çıkan vergiden mahsup edilir. Fazla kesinti varsa iade veya diğer borçlara aktarma talep edilebilir.
Kritik nokta: ana işinizden aldığınız ücret de aynı tarifenin içinde yer alabilir. Yan işiniz beyana giriyorsa, yeni gelir sizi bir üst dilime taşıyabilir. Yani yan işten kazanılan son 10.000 liranın efektif vergisi, ilk 10.000 liradan yüksek olabilir.